ვარიკოცელე - მამაკაცის უნაყოფობის ხშირი მიზეზი: სიმპტომები და მკურნალობა
რა არის ვარიკოცელე და რატომ იწვევს ის უნაყოფობას?
მარტივი ენით რომ ვთქვათ, ვარიკოცელე არის სათესლე ჯირკვლისა და სათესლე ბაგირაკის ვენების ვარიკოზული გაფართოება. ეს პროცესი ძალიან ჰგავს ფეხებზე არსებულ ვარიკოზულ ვენებს, თუმცა ამ შემთხვევაში პათოლოგია მამაკაცის სასქესო ორგანოებში ვითარდება. ანატომიური თავისებურებების გამო, შემთხვევათა 80-90%-ში ვარიკოცელე მარცხენა მხარეს ყალიბდება.
როგორ მოქმედებს ვენების გაფართოება სპერმის ხარისხზე?
ამის ძირითადი მიზეზებია:
თერმორეგულაციის დარღვევა (გადახურება): ბუნებამ მამაკაცის სათესლე ჯირკვლები სხეულის გარეთ (სათესლე პარკში) ტყუილად არ მოათავსა. სპერმატოზოიდების ჯანსაღი განვითარებისთვის (სპერმატოგენეზისთვის) საჭიროა ტემპერატურა, რომელიც სხეულის საერთო ტემპერატურაზე დაახლოებით 2°C-ით დაბალია. ვარიკოცელეს დროს გაფართოებულ ვენებში ხდება სისხლის სტაგნაცია (დაგუბება), რაც სათესლე ჯირკვალს აცხელებს. ეს „თერმული აბანო“ კი ანადგურებს სპერმატოზოიდებს.
ჟანგბადის შიმშილი (ჰიპოქსია) და ტოქსინები: ვენური სისხლის არასწორი დინების გამო, ქსოვილებს დროულად არ მიეწოდება ჟანგბადი, ხოლო თირკმელზედა ჯირკვლიდან წამოსული ჰორმონების ნარჩენები სათესლეში ბრუნდება, რაც ტოქსიკურ გარემოს ქმნის.
სპერმოგრამის გაუარესება: ყოველივე ამის შედეგად, სპერმოგრამის ანალიზში მკვეთრად იკლებს სპერმატოზოიდების რაოდენობა (ოლიგოსპერმია), უარესდება მათი მოძრაობის უნარი (ასთენოსპერმია) და იზრდება ანომალიური ფორმების რაოდენობა (ტერატოსპერმია).
ვარიკოცელეს სიმპტომები: როგორ შევამჩნიოთ?
დაავადების ვერაგობა იმაში მდგომარეობს, რომ საწყის ეტაპებზე (1 და 2 ხარისხი) მას საერთოდ არანაირი გამოხატული სიმპტომი არ აქვს. ხშირად მამაკაცი მას მხოლოდ მაშინ აღმოაჩენს, როდესაც წყვილი შვილის გაჩენას წლების მანძილზე ვერ ახერხებს და სამედიცინო შემოწმებას იწყებს.
თუმცა, შორსწასულ შემთხვევებში ვარიკოცელეს ახასიათებს:
- ყრუ, მქაჩავი ტკივილი სათესლე პარკის არეში (განსაკუთრებით მარცხნივ), რომელიც ძლიერდება ფიზიკური დატვირთვის, დიდხანს ფეხზე დგომის, სიარულის ან სექსუალური აღგზნების დროს. ტკივილი, როგორც წესი, მცირდება ზურგზე დაწოლისას.
- სიმძიმის შეგრძნება და დისკომფორტი საზარდულის არეში.ვიზუალური ცვლილება: მესამე ხარისხის ვარიკოცელეს დროს, გაფართოებული ვენები კანზეც კი კარგად ჩანს და შეხებისას ჭიების გორგალს მოგვაგონებს. შესაძლოა შეინიშნებოდეს მარცხენა სათესლე ჯირკვლის ასიმეტრია (ზომაში შემცირება).
დიაგნოსტიკა და მკურნალობის მეთოდები
ვარიკოცელეს დიაგნოსტიკა ძალიან მარტივი და უმტკივნეულოა. უროლოგ-ანდროლოგი ატარებს პირველად პალპაციას (ხელით გასინჯვას) სპეციალური, ე.წ. ვალსალვას სინჯის გამოყენებით. დიაგნოზის დასაზუსტებლად კი ოქროს სტანდარტს წარმოადგენს სათესლე პარკის ულტრაბგერითი გამოკვლევა (ექოსკოპია) დოპლეროგრაფიით, რომელიც ზუსტად აჩვენებს ვენების დიამეტრსა და სისხლის უკუდინების (რეფლუქსის) არსებობას.
საჭიროა თუ არა ყოველთვის ოპერაცია?
არა. თუ ვარიკოცელე მცირე ზომისაა, მამაკაცს არ აწუხებს ტკივილი და სპერმოგრამის მაჩვენებლები იდეალურ ნორმაშია, ოპერაცია საჭირო არ არის. ასეთ დროს რეკომენდებულია მხოლოდ დინამიკაში დაკვირვება (წელიწადში ერთხელ ექოსკოპია და სპერმოგრამა).
თუმცა, თუ სახეზეა ტკივილი, სათესლე ჯირკვლის ატროფია ან უშვილობის ფაქტორი (გაუარესებული სპერმოგრამა), მკურნალობის ერთადერთი ეფექტური გზა ქირურგიული ჩარევაა. მედიკამენტოზური მკურნალობა (ვენოტონიკები) ვარიკოცელეს ვერ აქრობს.
თანამედროვე საოპერაციო მეთოდები:
დღესდღეობით ძველი, ტრავმული ოპერაციები (მაგალითად, ივანისევიჩის მეთოდი) თითქმის აღარ გამოიყენება მაღალი რეციდივის (დაავადების ხელახლა დაბრუნების) გამო. თანამედროვე მედიცინაში გამოიყენება ორი ძირითადი მიმართულება:
- მარმარის მიკროქირურგიული ოპერაცია (ოქროს სტანდარტი): კეთდება მცირე განაკვეთი (დაახლოებით 2-3 სმ) საზარდულის არეში. სპეციალური საოპერაციო მიკროსკოპის ქვეშ, ქირურგი უდიდესი სიზუსტით გადააკვანძავს მხოლოდ დაზიანებულ, გაფართოებულ ვენებს და სრულად ინარჩუნებს არტერიებსა და ლიმფურ სისხლძარღვებს. რეციდივის რისკი თითქმის 1%-ზე ნაკლებია, ხოლო პაციენტი კლინიკას იმავე დღეს ტოვებს.
- ვენების ემბოლიზაცია: ეს არის ენდოვასკულური, არაინვაზიური პროცედურა. ბარძაყის ვენიდან შედის სპეციალური კათეტერი, რომელიც აღწევს სათესლე ვენამდე და მას სპეციალური ნივთიერებით (სკლეროზანტით ან სპირალით) კეტავს.ოპერაციიდან 3-6 თვეში (სწორედ ამდენი დრო სჭირდება სპერმის სრულ განახლებას) მამაკაცების 70-80%-ში სპერმოგრამის მაჩვენებლები მკვეთრად უმჯობესდება, რაც წყვილს საშუალებას აძლევს ორსულობას ბუნებრივი გზით მიაღწიოს.