როგორ გავთავისუფლდეთ დანაშაულის შეგრძნებისგან: პრაქტიკული გზამკვლევი
გააანალიზეთ დანაშაულის ტიპი: რაციონალურია თუ ირაციონალური?
სანამ ემოციასთან ბრძოლას დაიწყებთ, უნდა გაარკვიოთ, საერთოდ არსებობს თუ არა თქვენი რეალური ბრალეულობა. ფსიქოლოგები დანაშაულის შეგრძნებას ორ მთავარ კატეგორიად ყოფენ:
რაციონალური (ჯანსაღი) დანაშაული: ეს ხდება მაშინ, როდესაც თქვენ მართლაც დააშავეთ. მაგალითად, მოატყუეთ ახლობელი ადამიანი, უმიზეზოდ ეუხეშეთ კოლეგას ან დაარღვიეთ მიცემული პირობა. ამ დროს ემოცია გიბიძგებთ ქმედებისკენ - სიტუაციის გამოსწორებისკენ.
ირაციონალური (ნევროზული) დანაშაული: ეს არის ყველაზე მზაკვრული ფორმა, როდესაც ადამიანი თავს დამნაშავედ გრძნობს იმის გამო, რაზეც კონტროლი არ ჰქონდა. მაგალითად, „ვერ გადავარჩინე ახლობელი ავადმყოფობისგან“, „ჩემი ბრალია, რომ მშობლები დაშორდნენ“ (ხშირია ბავშვებში) ან თუნდაც „სხვები ცუდად ცხოვრობენ, მე კი ბედნიერი ვარ“ (ე.წ. „გადარჩენილის სინდრომი“).
💡 პრაქტიკული ნაბიჯი:
აიღეთ ფურცელი და ჩამოწერეთ, კონკრეტულად რის გამო გრძნობთ თავს დამნაშავედ. ჰკითხეთ საკუთარ თავს: „მქონდა თუ არა მოცემულ მომენტში სიტუაციის შეცვლის 100%-იანი ძალა და რესურსი?“ თუ პასუხია არა, თქვენი დანაშაული ირაციონალურია და ის უნდა გაუშვათ
გარდაქმენით დანაშაული პასუხისმგებლობად
დანაშაულის შეგრძნება პასიური და უნაყოფო ემოციაა. ის გაიძულებთ იჯდეთ, იდარდოთ და საკუთარი თავი დასაჯოთ (თვითგვემა), რაც რეალურად არავის ეხმარება. ტრანსფორმაციის მთავარი საიდუმლო დანაშაულის პასუხისმგებლობად ქცევაა.
როგორ მუშაობს ეს: დანაშაული გაფიქრებინებთ: „მე ცუდი ადამიანი ვარ, რადგან ეს გავაკეთე“. პასუხისმგებლობა კი: „მე კარგი ადამიანი ვარ, რომელმაც დაუშვა შეცდომა. ახლა რისი გაკეთება შემიძლია ამის გამოსასწორებლად?“
მოქმედების გეგმა: თუ თქვენი დანაშაული რაციონალურია, გადადით ქმედებაზე. გულწრფელად მოიხადეთ ბოდიში (თავის მართლების გარეშე), აუნაზღაურეთ ზიანი ადამიანს, თუ ეს შესაძლებელია. თუ ადამიანი აღარ არის თქვენს ცხოვრებაში, გააკეთეთ რაიმე კარგი საქმე სხვისთვის, ამ შეცდომის გამოსასყიდად.
„რეტროსპექტული ილუზიის“ მსხვრევა
ჩვენი ტვინი ხშირად გვატყუებს, როდესაც წარსულს დღევანდელი გადასახედიდან აფასებს. დღეს თქვენ იცით, რა შედეგი მოჰყვა თქვენს მაშინდელ გადაწყვეტილებას, გაქვთ მეტი გამოცდილება და სიბრძნე. ამიტომ გეჩვენებათ, რომ მაშინაც მარტივად შეგეძლოთ სხვანაირად მოქცევა.
რეალობა: იმ მომენტში, როდესაც შეცდომა დაუშვით, თქვენ იმოქმედეთ იმ ინფორმაციით, იმ მენტალური მდგომარეობით, იმ შიშებითა და იმ რესურსით, რაც მაშინ გაგაჩნდათ. თქვენ ვერ იწინასწარმეტყველებდით მომავალს.სავარჯიშო: უთხარით საკუთარ თავს: „მე დღეს ბევრად უფრო ჭკვიანი ვარ, ვიდრე მაშინ ვიყავი. მე ვაპატიებ ჩემს წარსულ თავს, რადგან მან მაშინ უკეთესად მოქცევა უბრალოდ ვერ შეძლო“.
გამოიჩინეთ თვითთანაგრძნობა (Self-Compassion)
ჩვენ, როგორც წესი, ბევრად უფრო მკაცრი მოსამართლეები ვართ საკუთარი თავისთვის, ვიდრე სხვებისთვის. წარმოიდგინეთ, რომ თქვენი საუკეთესო მეგობარი მოვიდა თქვენთან ზუსტად იმავე პრობლემით და შეცდომით, რაც თქვენ ჩაიდინეთ. დაუწყებდით მას ყვირილს, გაკიცხვას და ეტყოდით, რომ საშინელი ადამიანია? რა თქმა უნდა, არა. თქვენ მას დაამშვიდებდით და ჩაეხუტებოდით.
ოქროს წესი: გახდით საკუთარი თავის საუკეთესო მეგობარი. შეცდომების დაშვება ადამიანური ბუნების განუყოფელი ნაწილია. არავინ არის სრულყოფილი. ნუ მისცემთ უფლებას წარსულის ერთ კონკრეტულ ეპიზოდს, განსაზღვროს თქვენი მთლიანი პიროვნება.
:წარსულის შეცვლა შეუძლებელია, თუმცა თქვენს ხელშია მასზე რეაგირების შეცვლა. დანაშაულის შეგრძნებისგან გათავისუფლება არ ნიშნავს ამნეზიას ან გულგრილობას - ეს ნიშნავს, რომ თქვენ მიიღეთ გაკვეთილი, გაიზარდეთ ფსიქოლოგიურად და უფლებას აძლევთ საკუთარ თავს, იცხოვროთ სუფთა ფურცლიდან. თუ გრძნობთ, რომ დანაშაულის განცდა ძალიან ღრმაა და დამოუკიდებლად ვერ უმკლავდებით, ნუ მოგერიდებათ ფსიქოთერაპევტთან კონსულტაცია, რომელიც დაგეხმარებათ ამ კვანძის გახსნაში.